Kısa cevap: fiyat dört rakamdan çıkar
Hurda lehimin değeri, içindeki metallerin o günkü piyasa değerinden gelir. Hesapta dört rakam vardır: malzemenin net ağırlığı, içindeki kalay (ve varsa gümüş) oranı, Londra Metal Borsası'ndaki (LME) kalay fiyatı ve günün dolar kuru.
Bu dört rakamın çarpımı malzemenin metal değerini verir. Alım teklifi de bu değerden eritme, ayrıştırma ve taşıma maliyetleri düşülerek oluşur. Yani hurdacının keyfine göre belirlenen bir liste fiyatı yoktur; fiyatın arkasında ölçülebilir değerler vardır.
Neden internette tek bir kilogram fiyatı bulamıyorsunuz?
Çünkü 'hurda lehim' tek bir malzeme değil. Aynı kovada duran iki lehimden biri %96 kalay ve %3 gümüş içerirken diğeri %40 kalay ve %60 kurşun olabilir. Gözle neredeyse aynı görünürler; kilogram değerleri ise birbirinden çok farklıdır.
Üstelik kalay fiyatı ve dolar kuru gün içinde bile değişir. Bir sitede yazan sabit kilogram fiyatı ya eskimiştir ya da sizin malzemenizi temsil etmez. Doğru fiyatı ancak malzeme ölçüldükten sonra, o günün değerleriyle hesaplamak mümkündür.
1. Kalay oranı
Fiyatı en çok etkileyen şey kalaydır. Lehim alaşımlarının adı zaten kalay oranını söyler: Sn63/Pb37'de %63 kalay, Sn40/Pb60'ta %40 kalay vardır. Kurşun kalaydan çok daha ucuz bir metal olduğu için, kalay oranı düştükçe kilogram değeri de düşer.
- Saf kalay: %99,9 ve üzeri
- SAC305 / SAC405: %95,5–96,5 kalay
- Sn99,3/Cu0,7: %99,3 kalay
- Sn63/Pb37: %63 kalay
- Sn40/Pb60: %40 kalay
2. Gümüş
Kurşunsuz SAC lehimlerde ağırlığın %3–4'ü gümüştür. Bu küçük oran bile kilogram fiyatını belirgin şekilde yukarı taşır, çünkü gümüş kalaydan çok daha pahalı bir metaldir. SAC405'in SAC305'ten daha değerli olmasının nedeni de budur: gümüşü bir puan fazladır.
3. LME kalay fiyatı ve 4. dolar kuru
Kalayın dünya fiyatı Londra Metal Borsası'nda ton başına dolar olarak belirlenir. Elektronik sanayisindeki talep, madencilikteki arz ve stok seviyeleri bu fiyatı sürekli oynatır.
Ödeme Türk lirası yapıldığı için dolar kuru da hesaba girer. Kalay fiyatı hiç değişmese bile kur değiştiğinde aynı partinin TL karşılığı değişir. Bu yüzden teklif, ölçüm yapılan günün LME fiyatı ve kuruyla verilir.
Form ve temizlik neden önemli?
Külçe, çubuk ve tel gibi temiz, homojen malzemelerde ağırlığın tamamı metaldir ve tek bir XRF ölçümü bütün partiyi temsil eder. Cüruf, pota dibi ve krem lehim gibi karışık malzemelerde ise metal dışı bir pay vardır: oksit, toz, flux ya da nem.
Bu malzemelerde numune alınıp eritilir ve kalan metal ölçülür. Fiyat, bu ölçümde çıkan net metal oranına göre hesaplanır. Nemli, kirli ya da plastik karışmış partiler bu yüzden daha düşük değerlendirilir.
Elinize geçecek parayı nasıl artırırsınız?
Fiyatı piyasa belirler ama sizin de kontrol edebileceğiniz şeyler var:
- Kurşunlu ve kurşunsuz lehimi kesinlikle ayrı toplayın
- Cürufu kapalı, kuru kaplarda saklayın
- Plastik makara, ambalaj ve kiri ayıklayın
- Makara ve kutu etiketlerini atmayın
- Tartımın ve ölçümün sizin önünüzde yapıldığı bir alıcıyla çalışın
Sık Sorulan Sorular
Malzemenin türünü ve yaklaşık miktarını söylerseniz o günün piyasasına göre kabaca bir aralık verebiliriz. Kesin fiyat, tartım ve XRF ölçümünden sonra çıkar.
LME kalay fiyatı ve dolar kuru her iş günü değişir; hareketli dönemlerde gün içinde bile oynar. Bu yüzden teklif her zaman ölçüm günündeki değerlerle verilir.
