Cüruf nasıl oluşur?
Dalga lehim makinesinde erimiş lehim sürekli hareket halindedir ve havayla temas eder. Bu temas, yüzeyde oksitlerden oluşan gri, köpüklü ve toz toz bir tabaka oluşturur. Operatörler bu tabakayı belirli aralıklarla sıyırır; sıyrılan malzemeye lehim cürufu ya da İngilizce adıyla dross denir.
Cüruf neden atık değildir?
Cüruf sıyrılırken oksitlerle birlikte çok miktarda oksitlenmemiş metal lehim de kepçeye gelir. Yani cürufun önemli bir kısmı hâlâ metal kalaydır. Kurşunsuz hatlardan çıkan cürufta gümüş kalıntısı da bulunabilir.
Bu yüzden cüruf, doğru değerlendirildiğinde ciddi bir gelir kaynağıdır. Ne yazık ki birçok tesiste bir köşede birikir ya da hurda fiyatına, ölçülmeden elden çıkarılır.
Cüruf ile pota dibi arasındaki fark
Cüruf yüzeyden alınan hafif, oksitli tabakadır. Pota dibi (lehim lapası) ise pota boşaltıldığında ya da bakıma alındığında dipte kalan yoğun, ağır tortudur. Ağır metal parçacıkları dibe çöktüğü için pota dibi genellikle cüruftan daha fazla metal içerir. İkisini ayrı toplamak, her birinin kendi değerinden hesaplanmasını sağlar.
Cüruf nasıl değerlendirilir?
Cüruf homojen değildir; tek bir XRF ölçümü bütün partiyi temsil etmez. Bu yüzden partiden temsil eden bir numune alınır, eritilir ve kalan metalin bileşimi ölçülür. Fiyat, bu ölçümde çıkan net metal oranına, o günün kalay fiyatına ve kura göre hesaplanır.
Cürufu saklarken dikkat edilecekler
Birkaç basit kural cürufun değerini korur:
- Kapalı, kuru ve etiketli kaplarda saklayın; nem tartımı da numuneyi de bozar
- Kurşunlu ve kurşunsuz hat cüruflarını kesinlikle ayrı toplayın
- Hangi hattan ve hangi tarihte çıktığını not edin
- Cüruf ile pota dibini ayrı kaplara koyun
Fabrikalar için düzenli toplama
Dalga lehim hattı olan tesislerde cüruf her hafta birikir. Düzenli bir toplama planıyla cüruf depoda yer kaplamadan paraya dönüşür; her teslimatta tartım ve analiz kaydı tutulur, kurumsal fatura kesilir.
Sık Sorulan Sorular
Hattın türüne, sıyırma alışkanlığına ve saklama koşullarına göre çok değişir. Bu yüzden tahmin yerine numune eritip ölçüyoruz.
Evet. Küçük partileri tesisimizde, tonajlı partileri yerinde değerlendiriyoruz.
