Temel fark: içindeki metaller
Kurşunlu lehim kalay ve kurşundan oluşur. En bilinen türleri Sn63/Pb37 ve Sn60/Pb40'tır. Kurşunsuz lehimde ise kurşun yoktur; yerini gümüş ve bakır alır. En yaygın kurşunsuz alaşım SAC305'tir: %96,5 kalay, %3 gümüş, %0,5 bakır.
Gümüş içermeyen kurşunsuz bir tür de vardır: kalay-bakır (Sn99,3/Cu0,7). Daha çok tesisatta ve bazı dalga lehim hatlarında kullanılır.
Neden kurşunsuza geçildi?
Avrupa Birliği'nin 2006'da yürürlüğe giren RoHS düzenlemesi, elektronik ürünlerde kurşun kullanımını büyük ölçüde sınırladı. Türkiye'de de benzer düzenlemelerle elektronik üretimi kurşunsuz lehime geçti. Bugün SMT ve dalga lehim hatlarından çıkan hurdanın çoğu kurşunsuzdur; kurşunlu lehim ise daha çok tamir-bakım işlerinde ve eski stoklarda karşımıza çıkar.
Erime noktası farkı
Sn63/Pb37 183°C'de, tek bir sıcaklıkta erir. SAC305 ise 217–220°C aralığında erir. Kurşunsuz lehimle çalışmak daha yüksek sıcaklık gerektirir; bu, tamircilerin kurşunlu lehimi hâlâ sevmesinin nedenlerinden biridir.
Hurdada hangisi daha değerli?
Neredeyse her zaman kurşunsuz lehim. SAC alaşımlarında hem kalay oranı %95'in üzerindedir hem de içinde gümüş vardır. Kurşunlu lehimde ise ağırlığın üçte biri ya da daha fazlası, kalaya göre çok ucuz olan kurşundur.
Kalay-bakır lehim gümüş içermediği için SAC'nin bir basamak altında kalır, ama kalayı %99'un üzerinde olduğu için kurşunlu lehimden daha değerlidir.
Nasıl ayırt edilir?
Gözle kesin ayırt etmek zordur, ama bazı ipuçları işe yarar:
- Makara ya da kutuda 'Lead-free', 'Pb-free', 'SAC305' yazıyorsa kurşunsuzdur
- 'Sn63', 'Sn60', '63/37' gibi ifadeler kurşunlu olduğunu gösterir
- Kurşunsuz lehim katılaştığında genellikle daha mat, kurşunlu lehim daha parlak görünür
- Kesin sonucu XRF ölçümü verir: kalay, gümüş, kurşun ve bakır oranları birkaç saniyede ekrana gelir
En önemli tavsiye: ayrı toplayın
Kurşunlu ve kurşunsuz lehim aynı kaba girerse ölçüm ortalama değer verir ve değerli kurşunsuz lehim, kurşunlunun fiyatına yaklaşır. Atölyenizde ya da hattınızda iki ayrı kap kullanmak, hurdadan alacağınız parayı doğrudan artırır.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Tamir-bakım, bazı endüstriyel uygulamalar ve RoHS kapsamı dışındaki işler için kurşunlu lehim hâlâ üretiliyor ve kullanılıyor.
Alıyoruz. Partiyi birden fazla noktadan ölçüp ortalama bileşime göre değerlendiriyoruz. Ayrı toplanmış partiler ise her zaman daha iyi fiyat alır.
